09 Nisan 2007

dişler ve yanlışlar...

Tür­ki­ye’de diş sağ­lı­ğı için ve­ri­len eği­timin hem ai­le­ içinde hem de okulda yetersiz olduğunu hepimiz biliyoruz (AB ülkeleri içinde "diş ve ağız sağlığı" bakımından sonuncuyuz). Bu­nun so­nu­cu ola­rak da diş ile il­gi­li so­ru­nu ol­ma­yan in­san­la­rın sa­yı­sı, ne­re­dey­se par­mak­la gös­te­ri­le­cek ka­dar az.

24 sa­at diş ma­cu­nu rek­la­mı ya­yın­la­yan te­le­viz­yon­lar­da diş sağ­lı­ğı ile il­gi­li ya­pı­lan prog­ram­lar, ya yok de­ne­cek ka­dar az ya da “gün­de üç kez fır­ça­la­yın­ca, diş­le­ri­mi­ze bak­mış olu­ruz, bu da diş sağ­lı­ğı için ye­ter” man­tı­ğı­ ta­şı­mak­ta­dır. Av­ru­pa­da­ki sağ­lık­çı­la­rın ana­oku­lun­dan iti­ba­ren ver­me­ye ça­lış­tı­ğı ilk ku­ral “ne yer­sen ye, ne içer­sen iç, ar­ka­sın­dan gi­dip di­şi­ni fır­ça­la”dır. Ya­ni bi­ze öğ­re­til­di­ği gi­bi “gün­de üç öğün ye­mek, ar­ka­sın­dan di­şi­ni fır­ça­la” pek de sağ­lık­lı bir yön­tem de­ğil­dir. Bu, geç ol­ma­dan bü­tün ço­cuk­la­ra öğ­re­ti­le­cek, diş sağ­lı­ğıy­la il­gi­li en önem­li ku­ral­dır: "Üç öğün yemeklerden sonra de­ğil, bir şey ye­dik­ten son­ra fır­ça­la..."

Ge­le­lim di­ğer bir ko­nu­ya, fır­ça­la­ya­lım ama ne ka­dar ma­cun ko­ya­lım? Sağ­lık­lı diş­le­re sa­hip ol­mak için te­le­viz­yon­lar­da gös­te­ril­di­ği gi­bi öy­le diş fır­ça­sı­nın üze­ri­ne fır­ça­yı kap­la­ya­cak ka­dar diş ma­cu­nu sı­kar­sak sağ­lam diş­le­ri­mi­zi kay­bet­me ris­kiy­le de karşılaşabiliriz.

İn­gil­te­re’de­ki diş ma­cu­nu rek­lam­la­rın­da tü­ke­ti­ci­yi yan­lış yön­len­dir­di­ği dü­şü­nül­dü­ğü için, diş fır­ça­sı­nın üze­ri­ne diş ma­cu­nu sı­kıl­mış rek­lam ya­yın­la­rı­na kı­sıt­la­ma ge­ti­ril­miş­tir. Bu kı­sıt­la­ma­yı aş­mak için fır­ça üze­rin­de­ki ma­cun mik­ta­rı, fır­ça kıs­mı­nın dört­te bi­ri­ni geç­me­me­li­dir. Ürün­le­rin ça­buk bi­ti­ri­lip, sa­tış­la­rın hı­zı­nı art­tır­mak ama­cıy­la diş fır­ça­sı üze­ri­ne faz­la mik­tar­da sı­kı­lan diş ma­cu­nu ço­cuk­la­rı yan­lış bil­gi­len­me­ye ite­rek diş sağ­lı­ğın­da olum­suz et­ki yap­mak­ta­dır.

Yi­ne rek­lam­lar­la il­gi­li ola­rak şu­nu söy­le­mek­de de fay­da var. Rek­lam­lar­da gös­te­ri­len, “fır­ça­la­dık­tan son­ra 6 sa­at ko­rur”, “8-10 sa­at ko­rur” gi­bi rek­lam kan­dır­ma­ca­la­rı­na gel­me­me­ye dik­kat ede­lim. Bu tür rek­lam­lar­da ve­ril­me­ye ça­lı­şı­lan, tıb­bi ola­rak çar­pı­tıl­mış bil­gi, as­lın­da ge­ce ya­tın­ca sa­ba­ha ka­dar ge­çen sü­re için­dir. Ya­ni “ge­ce yat­ma­dan ön­ce diş­le­ri­mi fır­ça­la­dım ama aca­ba dişmacununu antiseptik koruma et­ki­si sa­ba­ha ka­dar ge­çer mi di­ye dü­şün­me, 8-10 sa­at da­ya­nır” an­la­mın­da­dır. Ta­bii ki bu, ge­nel­de; “Öğ­le ye­me­ği ye­dik­ten son­ra diş­le­ri­mi fır­ça­la­dım, ar­tık ak­şam ye­me­ği­ne ka­dar fır­ça­la­ma­sam da olur. Ara­da bir şey ye­sem de za­ra­rı yok, na­sıl ol­sa diş ma­cu­num be­ni 10 sa­at da­ha ko­ru­ma­ya de­vam eder...” şek­lin­de yan­lış al­gı­lan­mak­ta­dır. Çok önemli bir konu olduğu için ve miniklerin diş ağrısı gibi bir belayla karşılaşmamaları için bu yazının en önemli bölümünü tekrar yazıyorum: ellerimiz kirlenince sabah, öğle ve akşam olmak üzere üç kez sabunlamak nasıl ki saçma olursa ve doğru olan kirlenince hemen yıkamaksa dişler içinde geçerli olan budur. Bu kuralı uygulayanlarda hayatı boyunca diş problemi olmamaktadır lütfen çevremizdeki tüm insanları bu konu hakkında bilgilendirelim: "Dişlerimizi üç öğün yemeklerden sonra de­ğil, bir şey ye­dik­ten son­ra fır­ça­layalım..."