15 Aralık 2008

mö ve MÖ :)

Fizyoloji profesörü Jared Diamond, "Tüfek, Mikrop ve Çelik" isimli kitabında (Tübitak yay.) akla hayale gelmeyecek binlerce şeyi bilimsel yolla açıklarken aralarda geçen minik bir bilgi ilgimi çektiği için bir kenara not almıştım ve şimdi de sizinle bu notu paylaşmak istiyorum...

Bugüne kadar birçok (bilimsel) kitapta karşıma çıkan bir tutarsızlık dikkatimi çekmiştir.

Aynı kitap içinde herhangi bir şey anlatılırken verilen tarihlerde “milattan önce” anlamında kullanılan “mö” kısaltması bazen “mö” bazen de “MÖ” olarak yazılmış oluyor.

Bunu, yazarın ya da düzeltmenin (ya da dizgicinin) bir hatası olarak görür ve herhangi bir nedeni olabileceğini düşünmezdim, meğerse varmış :)

Bir kelimenin farklı şekilde yazılmasının nasıl bir nedeni olabilir?

Mesela; bilimsel makalelerde, kitaplarda bazı terimler ya da kelimeler latince ismiyle verilince italik (yatık) olarak yazılır. Bu, ileride o kitaptan kaynak olarak yararlanılacağı zaman bilimsel terimlere ulaşılmasını, kolay görülmesini ve yazarın kelimeleriyle konunun bilimsel dayanaklarını daha iyi ayrırmamızı sağlar.

Peki, bu "mö" ve "MÖ"nün farklı yazılmasının ne gibi bir gerekçesi olabilir?

Çünkü; bu “mö” ve “MÖ”nün de birbirlerinden farklılığı varmış ve bu farklılığı belirtebilmek için de bu şekilde farklı yazılıyormuş.

Konuyu açıp tekrar toplamak gerekirse:

Genellikle arkeoloji, jeoloji ve antropoloji gibi bilim dallarında bazı nesnelerin tarihlendirilmesi yapılırken “Radyokarbon tarihleme yöntemi” kullanılır.

Bu yöntemle tarihler, o nesneyi oluşturan madde içindeki karbon’un durumuna göre bazı testlerle belirlenir. Mesela bir fosil örneğinin bu yöntemle milattan önce kaç yılından kaldığı anlaşılır.

Fakat günümüzde teknolojinin gelişmesi bu yöntemi de farklı bir şekilde iyileştirerek geliştirmiş, bulunan tarihlemeleri daha da hassas hale getirmiştir.

Işte bu daha hassas olan yöntemle yapılan yeni tarihlendirmeler bilimsel eserlerde “MÖ” olarak büyük harflerle, eski yöntemle yapılan ölçümler ise “mö” olarak küçük harflerle belirtiliyormuş...

Yani “mö 7200” ile “MÖ 7200” aynı şeyler olmadığı gibi, bir nesne için belirtilen “mö 2400” ve “MÖ 2540” tarihlerini gördüğümüzde; MÖ ile yazılanın daha kesin bir ölçüm sonucuna dayandığı ve bu yüzden de daha doğru olduğunu anlamalıyız.