02 Ocak 2009

satır arasındaki çömleklere dikkat !

Tarih ve arkeoloji okurken hep bir yerlerde rastlarız: Şu uygarlığın gelişimi şöyle olmuş şunu yapmış bunu etmiş, şöyle yaşarlardı böyle yaparlardı... ve mutlaka bir de kullandıkları eşyalar sayılır dökülür; bronz heykeller, obsidyen (İrfan Unutmaz’ın kulakları çınlasın :) ) el aletleri, çömlekçilik vs.

İşte burada dikkat çekmeyen ama aslında çok önemli olan bir detayı hep atlamışım ve bu şekilde hiç düşünmemişim, okuyunca öğrendim, size de anlatmaya çalışayım...

Tarih ve arkeoloji konularında bir uygarlık hakkında bilgi verirken o toplumun “Çömlekçilik”le uğraşıyor olması çok ama çok önemli bir yer tutuyor.

Niye mi?

Çünkü çömlek yapmak için; Gruplar halinde ordan oraya ordan oraya av peşinde koşan, ağaçlardan meyve toplayan göçebe bir topluluk değil, yerleşik düzende yaşamaya başlayan, evi barkı olan bir topluluk olmak gerekiyor.

Yerleşik düzen demek tarımla uğraşan topluluk anlamına da geliyor, tarımla uğraşan topluluk; tarlayı sürmek için hayvanları evcilleştirmiş topluluk demek. Hayvanları evcilleştirmek demek tarımın yanında hayvancılığın “besin değeri” olarak gelişmesi anlamını da taşıyor.

Çömlekçilikle uğraşan topluluklar, çömlekleri yiyeceklerini saklamak ve pişirmek için kullanırlar. Çömleklerde pişirilen yemekler ateşte doğrudan pişirilen yemeklere göre daha yumuşak olur. Bu, bebeklerin sütten kesilip dışarıdan besin almasını sağlar. Bu şekilde erken sütten kesilen bebek daha da kuvvetli büyüyebildiği gibi annesi de bir sonraki doğum için daha erken serbest kalır...

Yaşlıların diş problemleri yüzünden (ki 15bin yıl önceden bahsediyoruz.) besinsiz kalıp erkenden (güçten düşüp hastalanarak) ölmeleri de yine çömlekte pişen yumuşak yiyecekler sayesinde engellenmiş olur... (Yaşlılar o dönem için yazı vs. olmadığından tecrübeleriyle bir toplumun hafızası gibidirler, bu yüzden yaşlılar çok önemli...)

Bütün bunlar o topluluğun nüfus olarak artışını, dolayısıyla sayıca başka topluluklara karşı üstünlüğünü sağlıyor... Boşta gezen (çalışmak zorunda olmayan) adam sayısını arttırıp fikirsel gelişmeyi destekleyerek ilkel de olsa bilgi toplumu oluşmasına yardımcı oluyor...

İşte bir tek çömlekçilik bakın neler neler yapıyormuş, nelerin gelişmesini sağlıyormuş da biz onu öylece kap kacak yapıyorlarmış diye geçiştiriyormuşuz...