25 Mart 2009

insanlığın başına bela olan matematik problemi :)

Pergelle çizilen düzgün bir “Daire” şeklinin yüzey alanına sahip olacak bir “Kare”yi yine bir pergel (ve cetvel)le nasıl çizersiniz?

İşte bu soru yani “Daireyi kareleme” olarak bilinen [hatta daire kareleme takıntısı (hastalığı) anlamına gelen “morbus cyclometricus” gibi isimler verilen] bir matematik problemi, kendisiyle ilgilenenleri çok uzun çağlar boyu uğraştırmış...

Anaksagoras, Hippias, Hipokrates, Eukleides gibi antik çağın meşhur bilimcilerini zorlayan bu problemin cevabı; aynı şekilde eski Mısırlıları, Babillileri, Arap ve Hint uygarlıklarını da epeyce peşinden koşturmuş...

16. yüzyıla gelindiğinde bu problemle uğraşmak öylesine merak uyandıran bir şey olmaya başlamış ki; Descartes'ten Huygens'e Leibniz'den Newton'a kadar birçok isim de “Çözelim de kurtulalım!” diyenler arasındaymış...

Hatta ve hatta 4 Mart 1686 tarihli Jornal des Savants gazetesinin haberinde bu problemi çözmek üzere yarışmalar düzenlendiği ve bir yarışmada; evleneceği adam doğru cevabı bulamadığı için evlilikten vazgeçen bir kadından bahsediliyormuş.
(bir de matematik için hayatta ne işe yarar ki derler, adamın işine yaramış işte :)

Bu iş o zamanlar öylesine moda haline gelmiş ki en sonunda 18. yüzyılda Londra Kraliyet Topluluğu ve Fransız Bilimler Akademisi ortak bir kararla “Artık bu tür çabalara ilgi göstermeyeceklerini ve dolayısıyla çözümle ilgilenmeyeceklerini...” bildirmişler.

Milattan önce 1600'lü yıllarda yaşamış olan Mısırlı yazıcı Ahmose de bu problemle uğraşmış ve “bir dairenin çapını oluşturan çizgiyi 9'a böl ve bir parçasını çıkar, kalan çizgiye göre de bir kare çiz.” açıklamasını yaptığı papirüse bakarsak insanlar gerçekten bu problemle çok uzun bir süredir uğraşıyorlarmış...

(tabii bu arada Mısırlı yazıcı Ahmose de bir şekilde “pi” sayısının (ipten başka ölçüm aleti kullanılmayan o çağlarda çok yakın bir sayı bularak) yazılı halde kayıtlara geçmesini sağlayan ilk kişi olmuş :) )