02 Nisan 2009

“Evet sizin düşündüğünüz gibi... Dünya dönmüyor”

Galileo en çok ihtiyaç duyduğu zaman aradığı “Dünyanın döndüğünü ispat edecek” kanıtı ne yazık ki bulamamış ama meğerse aradığı kanıt tam gözünün önündeymiş...

Durun durun konuyu biraz daha açayım :)

Galileo, bilindiği gibi engizisyon tarafından yargılandığında (haksız yere yargılanarak ölmemek için yazıp söylediklerinden vazgeçip) “Evet sizin düşündüğünüz gibi... Dünya dönmüyor” diyerek (her ne kadar evinde ömür boyu göz hapsine alınmış olsa da) hayatını kurtarmış...

Kendini başka alanlarda geliştirmeye devam etmiş ve bir gün kilisedeki avizenin rüzgârda salınışına dikkat edip bunun matematiksel açılımını yaparak sarkaçlı saatin geliştirilmesini sağlamış...

Galileo, Hollanda’da teleskobun kullanılmaya başlanmasını ve teknik detayları öğrenince bu teleskobun daha da gelişmişini yapmış ve gökyüzünü daha da ayrıntılı incelemeye başlamış... (bu arada bir sürü de astronomik buluşa ve tespite imza atmış)

Daha sonra gökyüzünü incelemek için kullandığı teleskobu bırakıp tam tersini yapan mikroskobu geliştirmiş (makro düzenden mikro olana kadar incelemediği şey kalmamış)... ama...

Sarkacın özelliklerini bu kadar inceleyen Galileo bir şeye dikkat etmemiş...

Sarkaç asılı olduğu yerde düz bir çizgi üzerinde gidip geliyormuş gibi görünse de zamanla gün içinde salınım yaptığı çizginin yönü de değişir. Bunun tek nedeni de dünyanın dönmesidir :)

Eğer Galileo bunu fark etmiş olsaydı, engizisyonun istediği kanıtı da bulmuş olacaktı...

Bazen çaresizce aradığımız şeyler aslında ne kadar da yakınımızda olabiliyor.

Bunları araştırırken başka özel ve ilginç şeylere de rastladım ve bunları da paylaşmak istedim, sıkılmadıysanız buyurun devam edelim :)

Galileo sarkacın dünyanın dönmesini ispat eden özelliğini farkedememiş ama bunu Fransız Fizikçi Jean Bernard Léon Foucault farkederek bir deneyle de ispatlamış...

Dünyanın döndüğünü ispatlamak için deney yapmak üzere Napolyon’dan izin alan Foucault halkı Paris’teki Pantheon’a toplamış.

67 metrelik bir tele tutturulan ağırlıkla büyük bir sarkaç yapan Foucault, topun altına sivri bir tel eklemiş ve deneyin yapılacağı yere serilen ince kum tabakasına bu tel iz bıraktıkça da halk sarkacın salınımlarını izleyebilecekmiş...

Dünyanın döndüğünü ispat edecek olan bu tarihi deneyi görmek isteyen halk Pantheon’u tıka basa doldurmuş ama uyarılar gereği ne tek bir hareket ne de ses varmış...

Uzun bir süre izlenen sarkaç gerçekten de kumun üzerinde farklı bir doğrultuda gittiğini ispat eden izler bırakmaya başlamış... Ve işte orada bulunanlar tarihte ilk kez dünyanın döndüğüne bilimsel olarak tanık olmuşlar...


Bu konuyla ilgili diğer ilginç notlar...

Merak uyandıran ayrıntı;
1851’de gerçekleştirilen bu deneyde kullanılan sarkaç hâlâ aynı yerinde asılı olarak durmaktaymış...

İlginç olan ayrıntı;

Aslında bu deneyden 200 yıl önce aynı deneyin benzerini Matematikçi Vincenzo Viviani yapmış ve bilimsel olarak dünyanın döndüğünü ispatlamış... Vincenzo Viviani, Toricelli’nin (şu cam borunun içine civa koyup da deniz seviyesinde basıncı ölçerek barometreyi bulan Toricelli :) ) öğrencisiymiş.

İnanamadığım ayrıntı;
Konuyla bir ilgisi yok ama olayın tamamı Galileo’nun üzerine kurgulandığı için araştırırken bir de “Galileo’nun parmağı” diye bir şeye rastladım ki gerçekten inanılması zor...

Ölünce dini tören yapılmasına izin verilmeyen Galileo’nun cansız bedeni bir süre Roma’daki bir tapınağın mahsenine koyulmuş. Demin bahsettiğim Vincenzo Viviani, Galileo için Floransa’da bir mozole yaptırmış ve Galileo’yu buraya nakletmiş...
Fakat bu nakil sırasında biri Galileo’nun sağ elinin orta parmağını çalmış.

Bir süre sonra bu parmak Laurenziana Kütüphanesinde görevli olan biri (Bandini) tarafından sergilenmeye başlanmış...
Şu anda bu parmak özel bir cam kap içinde Floransa Bilim Tarihi Müzesi‘nde sergileniyormuş...