15 Mayıs 2009

genetikten kök hücreye, kök hücreden "yenilenme"ye...

Hepimizin bildiği gibi gen ve kök hücre üzerine yapılan çalışmalarda son yıllarda çok büyük gelişmeler oldu... (hatta aceleci ve yalan dolan haberler yapan uyduruk gazete ve dergilere göre bu çalışmalar sayesinde insan ömrünün 150-200 yıla çıkacağı vs. bile duyuruldu)

Bilimsel çalışmalar ise işin magazin yanını oluşturan “sonsuz yaşam” gibi ütopik alanlardan daha çok tıbbi sorunlar üzerinde yoğunlaşmış vaziyette.

Bilimadamları da canlıların farklı özelliklerini oluşturan genleri alıp ihtiyaç olan alanlarda kullanmaya başladıktan sonra tıbbi gelişmeler hızlandı ve iyileştirilmesi imkânsız gibi görünen birçok hastalığın tedavisi için gen ve kök hücre ümit kaynağı oldu...

Bütün bu olanlardan sonra da çeşitli canlıların genetik yapısından belli bir özelliği buna, bununkinden ona derken; yeryüzünde var olan canlıların tümünün sahip olduğu genetik yapıyı, bütün dünyanın genetik havuzu gibi değerlendirmeye başladık...

İşte bu alanda yapılan en son çalışmalardan biri ve gerçekten çok ilginç bir yol izliyor...

Japon bilimadamları Kazutoshi Takahashi ve Shinya Yamanaka; hücrelerin bir organı oluşturma aşaması için izlediği yolun ve yöntemin formülünü çıkarmaya yaklaşmışlar...

Buna göre;

Her canlı tam olarak oluşmadan önce çok küçük hücre grupları halinde bulunuyor.

(ki insan da öyle, anne karnında bir yumurta hücresi ile bir spermden oluşup meydana gelen hücreler gittikçe çoğalır.)

Ve bu hücre grupları bölünüp çoğalırken birbirine bağlanarak belli bir organı oluşturur (el, ayak, kol, deri, vs. gibi...) ama daha sonradan bu bölünüp çoğalma durur...

(Şimdi araya girerek başka bir alandan herkesin bildiği başka bir bilgiyi hatırlayalım;
Solucan, semender gibi benzer özelliklerdeki hayvanların küçük bir parçası zarar görüp koparsa orada bulunan hücreler “aynen ilk oluşum anındaki gibi, o organa ait hücreler üreterek” bu yıpranmış bölümü yeniden oluşturur... Bunun bir benzeri de insan vücudunda karaciğer hücrelerinde görülür, karaciğerin bir bölümü alınırsa organ kendini tekrar tamamlar... şimdi de kaldığımız yerden devam ediyoruz...)


Takahashi ve Yamanaka yaptığı gen araştırmalarında insan ve fare hücrelerinde normal hücreleri alıp belirli işlemlerden geçiriyorlar ve bu hücrelere dört farklı gen daha yerleştiriyorlar.

Bu yeni genetik yapıya sahip sıradan hücreler hangi organa aitse o organın ilk anda oluşturulduğu şekilde o organı yeniden inşa etme özelliği olan kök hücrelere dönüşüyorlar...

Biraz karışık gibi gelebilir ama işin aslı özeti şu ki;
Bu yöntem geliştirilip tedavide kullanılabilecek aşamaya getirilebilirse, trafik kazasında kolu kopan birinin kolundaki hücreler “Takahashi ve Yamanaka” yöntemiyle genetik yapısında oynanarak ilk olarak vücudu oluşturdukları andaki haline dönüştürülecek... Bu hücreler de kopmuş kolun yeniden aynı şekilde oluşmasını sağlayacak...


Not:
(Bu ayki sayısında; normal hücrelerin tekrar ilk oluşum aşamasındaki gibi kök hücrelerine dönüştürülmesiyle ilgili bir konu hazırlayan bilim teknik dergisi konunun bir kısmında Takahashi ve Yamanaka’nın üç yıl önce başlayan bu çalışmasından da bahsetmiş)
Ayrıntılı bir Nature dergisi arşiv makalesini okumak isteyenler (İngilizce) şuraya da bakabilir...