04 Eylül 2009

göçmen kuşlarla yapılan deneyin sürprizleri


Max-Planc Enstitüsü Denizbiyolojisi Bölümü'nden Dr. Gustav Kramer'in “Göçmen kuşlar ve oryantasyon araştırmaları” sırasında yaptığı deneylerde (daha doğrusu bu deneylerle ilgili yazılanları okuyunca) ilginç bir şeyle karşılaştım ve bunu karelidefter'e de yazmak istedim...

Göçmen kuşların mevsime göre daha sıcak iklimlere uçtuğunu, yeryüzünün manyetik alanını algılayabilecek bir yeteneğe sahip olduğunu ve buna göre yön bulma yeteneği geliştiridikleri gibi bir çok özelliğini konuya meraklı olanlar az çok bilirler...

İşte tam da bu konu üzerine araştırmalar yapan Gustav Kramer'in yaptığı bir deneyde göçmen kuşlardan birkaçı büyükçe bir kutuya koyulmuş (hemen hemen kümes gibi bir büyüklükte, ışık geçirmeyen karanlık bir kutuymuş.)

Kutunun çeşitli yerlerinde pencereler ve içeri giren ışığı yansıtan aynalar bulunuyormuş... Deney sonunda göçmen kuşların güneşin doğuşuna göre kendilerini ayarlayıp uçma yönlerini tayin ettikleri tespit edilmiş...

Gün ortasında bile ortamı karartıp o anda güneşin bulunduğu yerin tam tersinden tekrar güneş doğuyormuş efekti sağlandığında kuşlar yine buna göre hareketlerini ve yönlerini düzenliyorlarmış...buraya kadar tamam :)

Sonra bu kuşları alıp büyük bir planetaryuma götürüyorlar...

[Bildiğiniz gibi planetaryum; gökyüzünün “Dünya'dan göründüğü haliyle” çok büyük bir salonda, çok büyük bir kubbeye yansıtılıp gökyüzü cisimlerinin rahatça incelenebildiği bir yerdir.]

Planetaryumun yüzeyine gökyüzündeki yıldızların konumu yansıtılıyor ve kuşlar bu seferde yön olarak kendilerini yıldızların hareketine göre ayarlamaya başlıyorlar...

Bunlar ve benzeri deneylerle; göçmen kuşların gökyüzündeki yıldızları güneşi ve güneş ışığını yorumlayıp ona göre kendilerine rota ve yön belirledikleri anlaşılmış buraya kadar yine tamam...

Ama...

Bu sefer başka bir deney yaparak işin daha da derinine ulaşmak istiyorlar...

Ve o ana kadar hiç göç hareketine katılmamış, yeni doğmuş, yumurtadan çıkınca (kuluçka dönemini bile makinede geçirerek) kuşlarla hiçbir bağlantısı olmayacak şekilde bakımı yapılıp büyütülmüş yavruları aynı deneylerde kullanıyorlar...

Yavru kuşlar tüm deneylerde yine aynı sonuçların elde edilmesini sağlıyor. Bu da göçmen kuşlardaki bütün bu biliş ve algılamanın daha doğmadan önce genetik olarak kodlandığını ispatlıyor...

Bu konuyu bulduğum kaynak; Journal compilation © 2009 British Ornithologists' Union Ibis Volume 94 Issue 2, Pages 265 - 285 Published Online: 3 Apr 2008

DIGITAL OBJECT IDENTIFIER (DOI)
10.1111/j.1474-919X.1952.tb01817.x