08 Eylül 2009

Tesla, anlaşılamamış dahi

Düşüncelerin bir ekrana yansıtılmasından
elektriğin kablo olmadan bir yerden başka bir yere nakledilmesine...

Telsiz frekanslarıyla dünya dışı medeniyetlerle haberleşmeden
Güneş enerjisi kullanımına...

Röntgen ışınından
Radyoya...

Hidroelektrik santrallerinden
Radara...

Floresan lambadan manyetik rezonans (MR) görüntüleme sistemlerine kadar pek çok olağanüstü fikir ve buluşun mucidi olan Nikola Tesla için “Gelmiş geçmiş en büyük dahidir.” dersem sanırım yanlış bir şey söylemiş olmam...

Gerçekten hiçbir bilim adamı Tesla kadar tam olarak “Anlaşılamamış dahi” sıfatını hak etmiyordur.

Çalışmaları ve ardında bıraktığı projeleri ile her zaman bir gizem taşıyan Tesla hakkında bugüne kadar birçok makale okudum...

Birçok belgesel, dergi ve kitapta da kendisine ait bir sürü bilgi edinmiştim ama hep dağınık ve parça parça olan bu bilgileri özel hayatıyla ve psikolojisiyle birleştirerek bir yere toplayan bir kitaba rastlamamıştım.

İşte, Margaret Cheney’in “Tesla, anlaşılamamış dahi” kitabı çok geniş bir özel yaşamı da kapsayarak oluşturulmuş böyle bir biyografi...

Bizde birine “Bilim” deme, hemen çekinir, zor bulur, sıkıcı olduğunu düşünür ve ondan daha en baştan bir önyargıyla kaçınır.

Çünkü ülkemizdeki eğitim %100 tamamen yanlış bir sistemle verilmeye çalışıldığı için insanlarımız fen bilimlerinden hemen hemen hiçbir şey anlamayacak şekilde bilimden uzaktır ve bu yüzden de bu tür konular anlaşılmaz, zor ve ağır olarak düşünülür.

“Tesla, anlaşılamamış dahi” kitabı ise neredeyse bir roman gibi olan kurgusuyla kronografik (zaman içerisinde tarihe göre ilerleyen) bir çizgide mantıklı ve anlaşılır bir dille hem Tesla’yı hem Tesla’nın çalışmalarını ve buluşlarını okuyucuya aktarıyor...

Kitap sadece Tesla’nın ilginç, iniş çıkışlarla dolu hayatını değil onun çevresindeki insanlarla birlikte o insanların yeni yeni yükselen Amerika’nın içindeki yerlerini, yaptıklarıyla ve Amerika’nın fırsatlar(!) yaratan sisteminin işleme biçimini de okuyucuya başarılı bir şekilde iletiyor...

Tesla’nın Yugoslavya’daki çocukluk ve öğrenciliğinden Amerika’ya göç edinceye kadar geçen zamanı roman gibi okurken bile küçük Tesla’nın hayal gücünün genişliğinden etkilenmemek mümkün değil...

Tesla Amerika’ya gelip her türlü desteği alınca kendini çalışmalarına verir ama sosyal ortamı ve kendisine destek olanlarla bile düştüğü anlaşmazlıklar bir türlü peşini bırakmaz.

Kitapta; Tesla’ya destek olanlar kadar rakip olup kuyusunu kazanların yaptıklarına da arkadaşlarıyla olan özel yazışmalarına da yer verilmiş...

O dönemin bütün bilim dünyasını hop oturtup hop kaldıran Tesla’nın basınla da arası iyiymiş çünkü Tesla, basın için her zaman iyi bir haber kaynağı ve yaptığı gösterilerle haberin kendisi olmuş...

Yaptığı her şeyin mucizevi göründüğünü bilen Tesla, buluşlarını (ve bazen deneylerini bile) çeşitli toplantılar düzenleyerek bir gösteri havasında sunmaya özen gösteriyormuş...

Daha evlerde gaz lambası ile aydınlatma yapılırken birinin karşınıza yanar vaziyette elinde tuttuğu floresanlarla etrafı aydınlattığını düşünebiliyor musunuz? :)

Tabii ki bu tip şeyler bazı buluşların kullanımını göstermek için düzenlenmiş ufak çaplı gösterilerden başka bir şey değilmiş.

Ama Tesla’nın “milyon watt’lık enerji duvarları tasarlayarak bu duvarların düşman uçaklarını durdurabileceğini düşünmesi” gibi birçok askeri proje ile “savaşlarda söz sahibi olmak isteyen ülkelerin bilimadamlarını” bile hayrete düşürdüğü de başka bir gerçek...

Tesla’nın buluşları ve tasarım halindeki fikirleri şu anda bile dünyadaki tüm bilim adamları tarafından araştırılan en ilginç ve anlaşılmaz konular içinde yer almaya devam ediyor...

Kitap akıcı bir dil, iyi bir Türkçe çeviri ve arka planda da birçok döneme ait ayrıntı içeriyor...

Mesela Yugoslavya’nın Hırvat, Sırp ve Sloven çekişmesi içinde “iç karışıklıklarla çözülüp sonrasında birleşip tekrar bir araya gelmesi” tarih boyunca süren bilindik bir olguymuş ve bundan önce birçok kez yaşanmış...

İngilizlerin (Yugoslav kralını darbeyle deviren dış siyasetinin gücü ile) oralarda daha o zamanlarda neler yaptığı gibi bir sürü ayrıntı da yine kitabın sahip olduğu derinliği gösterebilmesi açısından önemli.

(Sırp, Hırvat, Sloven bölünmesi sonrasında Sırpların tarafında yer alan İngilizler Sırp direnişçilerin bir bölümünü “iç savaş çıkınca daha güçlü olsunlar diye.” Amerika’ya götürüp pilot eğitimi bile vermişler...)

Ama ben bunları söylüyorum diye kitabı siyasi ayrıntılara boğulmuş zor okunan bir eser olarak değerlendirmeyin... Bütün bunlar onun neyi neden yaptığını açıklamak için yol gösteren gerekli ayrıntılar...

Kitap bu konuda dengeyi iyi kuruyor ve bu sayede Tesla’nın bilimsel yanını, düşünce sistemini ve çalışma yöntemlerini daha doğru anlamamızı sağlıyor... Merak etmeyin; Tesla kitabın sonuna kadar başrolü hiç kimseye kaptırmıyor :)

Hatta bu başrolü ölümünden sonra bile koruyor demek de yanlış olmaz çünkü Tesla’nın ölümüyle birlikte araştırmaları ve buluşları üzerine öyle bir gizem perdesi örtülüyor ki anlaşılır gibi değil.

Çalışmalarına ait belgeler ve notlar ortadan kayboluyor, kilitli sandıklarda tutulan özel eşyaları, aletleri vs. kayboluyor...

Gizli servislerin, casusların ve askeri yetkililerin peşinden koştuğu bu çılgın dahinin yaptığı “bir iki özel buluşun örnekleri” olduğu düşünülen aletlere ne olduğu ise günümüzde bile belli değil...

Sadece öykü ve roman okumaya alışık bir okursanız ve bilimle hiçbir şekilde bir ilginiz alakanız yoksa bu kitap size sıkıcı gelebilir...

Ama bilimsel konulara meraklı biriyseniz şu ana kadar “700’ün üzerinde kendine ait alınmış patent sayısıyla” bu konudaki rekoru kırılamayan (bana göre Edison ve Einstein’dan da önemli olan) 19. Ve 20. Yüzyılın en büyük bilim adamının hayatını okumanızı tavsiye ederim...

Üstten de olsa Tesla hakkında biraz daha ayrıntılı bilgi edinmek isterseniz Wikipedia'daki sayfasına ve YouTube'daki şu kısa videoya bakabilirsiniz...