07 Eylül 2009

yüzey gerilimi deneyinin yarattığı gerilim :)

Bazen öyle basit şeylerin o kadar karmaşık konularla bağlantısı oluyor ki;

Basitliğine aldanıp okuyup geçersem “tamam böyleymiş” demiş olsam bile daha sonra ayrıntıları düşününce o “basit” şey, işin içinden çıkılmaz bir bela olabiliyor :)

İşte öyle basit bir deney...

Bir bardağı alıp taşmayacak şekilde ağzına kadar suyla dolduruyoruz...

Uzunlamasına ikiye katlayıp kenarlarını kırarak elde ettiğimiz iki yarım jilet parçasını yavaş yavaş suyun üzerine bırakıyoruz...

Suyun “yüzey gerilimi” jiletleri suyun üzerinde (yüzeyinde) tutuyor (resimdeki böcek de bu sayede suyun üzerinde yürüyebiliyor).

Ama bunun yanında, jiletleri bardağın kenar kısımlarında birbirine uzak noktalardan bıraktığımız zamanlarda bile jiletler birbirini çekerek bir şekilde kenarlarından birbirlerine yaşıyorlar...

Buraya kadar tamam :)

Şimdi aynı şeyi bir de kimyalı yanıcı kısımlarını kestiğimiz kibrit çöpleriyle yapıyoruz... (Yani jiletleri bardaktan alıp yerine tek tek kibritleri koyuyoruz.) Sonuç aynı; kibritler birbirini çekiyor...

Şimdi buraya kadar olan biteni anladık :) (güya)... Sıvının üzerinde yüzey gerilimi sayesinde bir zar oluşuyor ve üzerinde bu gerilimin şiddetini yok edemeyen ağırlıktaki cisimler de suyun yüzeyinde batmadan durabiliyor...

Birbirine çekilmelerini de şöyle düşünüyorum; Karşılıklı iki kişi bir çarşafı iki eliyle dört tarafından germiş olsun, bu gergin çarşafın yüzeyine bir top bırakalım.

Top ağırlığından dolayı çarşafın aşağıya doğru bombe yapmasına neden olur ve o bombenin merkezine doğru oluşan eğimde hareket eder...

iki top olursa ikisi de merkeze doğru oluşan eğime doğru hareket eder ve aynı yerde buluşurlar, biz bunu birbirlerini çekiyor diye düşünürüz...

Eveeet... Buraya kadar tamam, olay çok basit değil mi? Ve çok akıllıyız ya hemen olayı anladık ve bir dakika da kafamızda fizik kurallarının nasıl çalıştığına dair bir açıklamayı filme bile aldık :)

İşte bu deneyi okuyunca ben de buraya kadar böyle geldim ama deneyin sonunda diyorlar ki (şimdi yine bardak, jilet ve kibrit çöplerine dönüyoruz) bardağa bu sefer de bir jilet ve bir kibrit çöpü koyun... (tamam koyduk)...

Niye bu sefer birbirlerini itiyorlar?

Haydi bakalım al başına belayı :)

Manyetik etki olsa biri resmen ağaç parçası, elektriklenme desek kibrit resmen suyun içinde...

Tübitak kitaplarından çıkan “Gündelik bilmeceler” içinde vardı bu deney, geçenlerde yeniden bir gözatınca bu dikkatimi çekti, sizin de başınıza sarayım pardon sizinle de paylaşayım istedim :)


Benim fiziki bir önermem var ama böyle bir şeyi bu şekilde öngörmek ne derece doğru olur tam olarak bilemiyorum;

Bardağın iç kenar kısımları suyu tutar ve suyun orta kısmı biraz yüksek kalır.

Jilet daha ağırdır, suyun üzerinde oluşan zarda jileti koyunca ortada çukurlaşma olur (ağırlıktan dolayı cismin koyulduğu yerde çökme oluşur, çarşaf ve topu düşünün).

Kibrit çöpü ise jiletten daha hafiftir... o yüzden ortadaki çukura doğru kayabilecek ağırlığı yoktur ve merkeze doğru değil de bardağın kenar kısımlarına yakın oluşan tepe kısımda (yüzeyin en üst noktasında) yüzer...