23 Ekim 2009

en eski(!) (gösteri) deneymiş...

Tübitak arşivine de girdik ya artık bul bul oku :) neler var neler... işte onlardan çok ilginç bir tanesi...

Okuduğumdan aklıma, aklımdan özetleyerek size aktarıyorum :)

İlk kez milattan önce birinci yüzyılda Bizanslı fizikçi Philo tarafından tanımlanan bir deneymiş.

[O zamanlar için böyle dumanlar arasında büyü gibi görünen fantastik bir gösteri olarak algılanıyormuş tabii ki ya neyse...]

Gelelim deneye;

Çukur olmayan düz tabanlı küçük bir tabak alıyoruz...

Tabağın içine madeni bir para koyuyoruz...

Paranın üstünü örtecek kadar da tabağa su koyuyoruz. (bildiğimiz çeşme suyu)

Ve elimizi hiç ıslatmadan o parayı oradan alacağımızı söylüyoruz [?]

Şimdi güzel sağlam cam bir bardak alıyoruz. (satandart boylarda bildiğimiz su bardağı)

Biraz da kağıt alıyoruz ve kağıdı yakıp bardağın içine sıkıştırıyoruz...

Kağıt iyice yanmaya başlarken hemen; bardağı ters çevirip tabağın içindeki suyla kaplı paranın üzerine kapatıyoruz.

Kağıt sönecek, bardak beyaz dumanlarla kaplanacak ve tabaktaki su yükselip bardağa dolacak...

[Hımmmm... merak ettim valla ilginçmiş :) ]

işte artık para orada tek başına duruyor, elinizi ıslatmadan alabilirsiniz...

Şimdi buraya kadar her şey normalken suyun bardağın içine dolmasıyla ilginç ve acayip bir durum ortaya çıkıyor...

Ne oluyor da o su bardağın içine yükseliyor?

Bunun nedeni de genelde düşünüldüğü gibi bardağın içindeki oksijenin yanması değil havanın ısınıp genleşerek bardağın içine sığamaz duruma geldiğinde dışarı çıkmasıdır...

Kağıt yanıyor, bardağın içindeki hava ısınıyor...
Isınan hava genleşir, genleşen hava bardağa sığmıyor ve dışarı sızıyor...

Kağıt sönüyor, ısı azalıyor, atmosfer basıncı havayı bardağın içindeki boşluğa geri itmek üzere basınç yaratıyor...

Ama o anda bardaktaki boşlukla temas eden şey tabaktaki su olduğu için sadece su o alanı doldurmak zorunda kalıyor ve bardağın içine doluyor... işte bu kadar...

(az daha söylemeyi unutuyordum... bir de ne yapmayacaktık? eğer yaşımız küçükse evde büyüklerimiz yokken tek başımıza böyle "ateş"li deneyler yapmayacağız değil mi? yoksa itfaiyede çalışan abiler taaa evinize kadar gelip her şeye su sıkmak zorunda kalırlar... :) )