18 Şubat 2010

Dünya Tarihinde Balkanlar - Andrew Baruch Wachtel

Sevgili Karelidefter okuyucuları.
Yine bitirdiğim bir kitap hakkında sizlere bilgi vermek, içindeki ayrıntıları paylaşmak için yazmaya başladım...

Biraz uzun bir yazı olabilir ama kitaba kıyasla çok küçük olan bu gönderiyi okuyarak bile konu içinde geçen ayrıntılar üzerinden birçok bilgi edinebilirsiniz diye düşünüyorum...

(Ki kitapta gerçekten “Osmanlı’nın yönettiği dönemlerde bölgenin bürokratik yapısından tutun da Batı edebiyatının meşhur vampiri Kont Drakula ya kadar” ilginç bilgiler var...)

...............................

Kaliforniya Üniversitesi Slav Dilleri ve Edebiyatı Bölümü’nde doktora yapan kitabın yazarı Andrew Baruch Wachtel’in kitaplarından biri olan Dünya Tarihinde Balkanlar’ı bitirdim...

156 sayfalık kitap, keşke 1500 sayfa olsaydı dedirtecek kadar ilginç ve güzel bilgiyle doluydu...

Kitabın arkasında MÖ 35000’den başlayan bir bölge tarihi kronolojisi, ilgili konular adına yapılmış internet sitesi adresleri ve düzenli bir indeks de bulunuyor...

(Keşke bir de Doğan Kitap’tan çıkan diğer İnceleme/Araştırma serisi kitaplarının listesi de olsaydı)

Neyse geleyim ben kitaba :)

Çeşitli bölümlerde konuyla ilgili olarak yer yer harita ve resimlerle desteklenmiş olan kitap;

Her ne kadar konunun uzmanı bir yazar tarafından “sadece Balkanlardan bahsediyor” gibi görünse de aslında “o bölgenin, tarih boyunca bütün dünyayı biçimlendiren en büyük siyasi ve coğrafi etkenlerden” biri olduğunu da gösteriyor...

Balkanların “Doğu-Batı arasında bir geçiş bölgesi olması” bölgeyi stratejik açıdan da önemli kılıyor fakat yazar bu özelliğin dışında başka bir şeye daha dikkat çekmiş:

I. Dünya Savaşı’nın çıkış noktası olan Balkanlar, idari ve ekonomik etkisinin dışında tarih boyunca Doğu ve Batı kültürlerinin sahip olduğu özelliklere göre de bütün dünyayı ikiye bölmüş...

Balkanlar; ilk olarak Doğu ve Batı Roma İmparatorlukları’nı ayıran bölge konumundayken daha sonra Katoliklerle Ortoksluğun ayrım noktası haline gelmiş...

Osmanlı yönetiminde kaldığı uzun dönemde Hristiyan alemiyle İslam Ülkelerinin sınır bölgesi olarak iki büyük kültürü ayrıştıran Balkanlar daha sonraki yüzyılda iyice belirginleşen kültür farklılıklarının tam ortasında bulunarak Doğu ve Batı (Asya – Avrupa) kültürlerinin sınırı olmuş...
Yakın döneme geldiğimizde ise bölge bu sefer de siyasi olarak sosyalist “Demirperde” ülkeleriyle kapitalist Avrupa’yı ikiye ayıran bir konuma taşınmış...

Son olarak günümüzde (Doğu Bloğu’nun siyasi ve ekonomik olarak çöküşünden sonra) ise Balkanlar; Avrupa Birliği Ülkeleri ile az gelişmiş ülkeler arasında yeni bir sınır bölgesi olarak tanımlanıyor...

Son elli yıldır o bölgede yaşanan bütün siyasi krizlerin nedeni de;
bu sınır bölgesi değişimlerindeki ülkelerin (her milletin kendi ulus devletini kurarken) dünyadaki değişikliklere göre çevredeki insanları bu ikili seçenekler içinde değerlendirmesinden kaynaklanıyor...

Sınırlar yeniden belirleniyor, ülkeler bütün insanlarıyla hareket halinde hiç durmadan Balkanlar içinde oradan oraya savruluyor ve her dönem başka ülkeler ortaya çıkıp kayboluyor...

(Bu bölgede bulunan Sırbistan, Hırvatistan, Bosna-Hersek, Arnavutluk, Slovenya, Yunanistan, Makedonya, Macaristan, Çek Cumhuriyeti, Yugoslavya, Bulgaristan, Romanya, Polonya gibi ülkelerin tamamının siyasi olarak çalkantı içinde bulunması boşuna değil...)

Neyse... Siyasi sınırları, kültürel ayrımları ve diğer teknik bilgileri kitabın meraklılarına bırakıp kitapta bulduğum çok ilginç bir konuyu anlatarak gönderiyi bitireyim...

Balkan tarihi; savaşlarıyla, ülkeleriyle ve bu ülkelerin özgürlükleri için kendini feda eden kimi zaman da adından korkuyla bahsedilen eli kanlı korkunç isimlerle dolu...

Kuşkusuz bunca isim arasında kendinden en çok bahsettiren ise Kazıklı Voyvoda (III. Vlad) olmuştur.

Halk arasında ve tarih içinde genel olarak “Kazıklı Voyvoda” ismiyle bilinen III. Vlad, Eflak Prensi Mircea’nın torunu II. Vlad’ın oğluymuş... (Yani o dönemde bölgedeki resmi yönetimi elinde bulunduran aileyle kanbağı bulunmaktaymış.)

Prens Mircea 14. yy’da Osmanlı hâkimiyetini kabul edince bölgedeki yetkisi de devam etmiş ve zamanı gelince yönetim, torunu II. Vlad’a (Kazıklı Voyvoda’nın babasına) geçmiş.

II. Vlad bölgede güçlü olan yönetimler arasında sık sık taraf değiştirerek hem Osmanlı’nın hem de Macarların güvenini kaybetmiş...

(Son olarak bölgede yeniden güçlenen Osmanlı tarafına boyun eğmek zorunda kalınca) ülkesindeki yönetimi devralabilmek için Osmanlı’nın güvenini kazanabilmek amcıyla oğlu III. Vlad’la Radu’yu rehin olarak Anadolu’ya göndermiş...

III. Vlad (Kazıklı Voyvoda ) resmen Osmanlı gözetimi altında Anadolu’da rehin tutulmuş.

...ve babası II. Vlad ölünce de serbest bırakılıp (1447) bir de üstüne Osmanlı Ordusu’nda subay yapılmış...

Yani herkesin bildiği meşhur Kazıklı Voyvoda resmen Osmanlı Ordusu’nun bir subayıymış ve resmi olarak Eflak’ı yönetmiş...

(O dönemin yazıt ve anlatılarıyla) Kan içme alemleri ve kazığa geçirme gibi canice yöntemlerle 100 bine yakın insan öldürmüş olan III. Vlad (Kazıklı Voyvoda) tarihin kanlı sayfalarına geçmiş ve hakkındaki söylentiler yüzyıllarca insanlar arasında dehşet saçmış...

Yine o dönemden kalan resim ve yazıtlarla “Kan içici”liği dedikodusu desteklenen, bu yüzden de zihinlerde “Yarasa” ile bağdaştıralan III. Vlad; daha sonra 19. Yüzyıl Batı Edebiyatı’nda (Balkanlar’ı vahşet ve şiddetin yoğun olduğu bir yer olarak gösterme eğilimiyle) etnik anlatılardaki Vampir figürüyle birleştirilip “Kont Drakula” karakteri olarak yeniden bambaşka bir şekilde canlandırılmış.

Notlar:
“Yeni Oxford Dünya Tarihi Serisi”nden alınarak çevirisi yapılan kitapta
Antik Yunan ve Roma – Bizans İmparatorlukları,
Osmanlı öncesi ve sonrası Balkanlar,
Balkan kültüründen yiyecek, içecek gibi genel olarak dünya kültürene geçen öğeler,
İstanbul’un fethinden önce Osmanlı ve Bizans ilişkileri,
I. ve II Dünya Savaşları sırasında Balkanlar,
Nazi işgali sırasında etnik temizlik ve bölgenin buna karşı tutumu,
Komünizm dönemi ekonomik ve sosyal yaşam,
Sırp, Hırvat, Boşnak gibi ayrımlar,
Yugoslavya’nın hazin sonunu hazırlayan nedenler,
Osmanlı’nın bölgedeki hakimiyetini yitirmesinin sebepleri gibi
birçok konuyu çok ayrıntılı şekilde bulabilirsiniz...