19 Mart 2010

Gerçekleşen ütopya: Paraguay Güneş Ülkesi


Ortaçağ’ın Avrupa’daki karanlık yüzü 1600’lü yıllara gelindiğinde bile insanlar üzerinde baskısını hissettirirken, hayalgücü kuvvetli olanlar “Özgür bir dünya” düşüncesini ancak “Ütopya türü” eserlerinde yaratabiliyordu...

Kitaplarda yaratılan hayali (ütopik) ülkelerin kuralları ne olmalıydı, yaşama düzeni nasıl sağlanacaktı, bütün toplum ve bireyler mutlu bir yaşama nasıl kavuşabilir vs. gibi bir sürü konu devamlı yazılıp çizilmiş, dönem dönem de tartışmalara neden olmuştur...

Zamanında Platon ve Thomas More’un kurgu dünyaları konuyla ilgilenen insanları etkilemiş ve günümüze kadar da belli bir iz bırakmıştır...

Bu etkileme yine düşünsel anlamda olmuş, en fazla bu eserler ya da benzerleri için karşıt (veya destekleyici, konuyu geliştirici) fikirler belirtilmiş, bazen de başka yazarlar kendilerine ait kurgu dünyaları baştan yaratıp kendi eserlerini vermişlerdir...

İşte bizim konumuz da buradan itibaren başlıyor;

1568-1639 yılları arasında yaşamış olan İtalyan yazar Tommaso CampanellaCivitas Solis” (Güneş Ülkesi) isimli bir kitap yazmış.

Campanella’nın Güneş Ülkesi tamamen bir ütopya ama bu ütopik kurgu dünya öylesine güçlü bir etki yaratmış ki Campanella’nın çevresinde bu ütopik ülkenin gerçekleşmesi için her türlü desteği vermeye hazır olan insanlar toplanmaya başlamış...

Bu ilgi ve destekten kuvvet alan Campanella, İtalya’nın Güney kıyılarında Calabria (Kalabriya) bölgesinde bir ayaklanma girişiminde bile bulunmuş.

Hatta ve hatta (o dönemde Akdeniz’de güçlü bir konumda bulunan) Osmanlı Donanması’ndan Cigaloğlu Paşa da otuz gemisiyle (işler ters giderse yardım edebilmek amacıyla) açıkta bekleyerek Campanella’ya bu ayaklanmada destek olmuş...

Ayaklanma bastırılmış, Campanella tutuklanıp 27 yıl hapis yatmış ve sonrasında serbest bırakılmış ama başka siyasi konular yüzünden Fransa’ya kaçıp hayatının sonuna kadar orada yaşamış...

Geldik şimdi 1639 yılına;

Campanella bu yıl hayata gözlerini kapamış fakat;

Cizvit Papazları, Campanella’nın ütopya eseri olan Güneş Ülkesi’ni Paraguay’daki yerli halkla gerçek dünyada uygulamaya koymuşlar!

“Güneş Ülkesi”ndeki ütopik düzene göre
Paraguay’daki yerli halkı örgütleyen papazlar (İspanyolların etkili olduğu Latin Amerika’da) esir avcılarından kaçan tüm bölge insanının Güneş Ülkesi’ne sığınmasıyla daha da büyüyüp güçlenmiş...

1765 yılında bu ütopik(!) ülke’nin nüfusu 150.000’e ulaşmış ve Paraguay Güneş Ülkesi 1773 yılında İspanyollar tarafından yıkılana kadar tam 130 yıl boyunca ayakta kalmış...

(Not: Campanella, uzun bir dönem papazlık da yapmış ve aldığı eğitim nedeniyle yazdıklarında dini etkiler de bulunuyormuş, cizvit papazlarının bu ütopik dünyayı desteklemelerinin nedenlerinden biri de Campanella'nın ütopik ülkesini dini kuralların mükemmel olarak uygulanabileceği bir plan olarak görmeleridir.)