08 Mart 2010

Hayvanların sessiz dünyası - Marian Stamp Dawkins

"Hayvanlarda bilinç" üzerine yapılan araştırma ve deneyleri anlatan ilginç bir kitap okuyorum: Hayvanların sessiz dünyası.

Yazarı : Marian Stamp Dawkins

Çeşitli hayvanlar üzerinde yapılan basit deneyleri ve farklı araştırmaları yeniden gözden geçirip yorumlayan yazar, birçok hayvanın zekâsıyla ilgili fikir yürütüp onları gerek tek tek gerekse topluluk halinde yaşarken yaptıkları hareketlerle farklı (ama olması gereken) yerlere yerleştiriyor.

Amaç saf zekâ ya da aklın (veya içgüdü ve dürtülerin edilgenliği) dışında "hayvanlarda bizler gibi bir bilinç olup olmadığını" ortaya koyabilmek için araştırma yapmak...

Labirentlerde farelere tüplerden yapılmış tünelleri mi saydırmıyorlar, güvercinlere renkli ışıkları mı gagalatmıyorlar, şempanzelere, papağanlara şekiller renkler sayılar mı öğretmeye çalışmıyorlar artık ne deneyler ne deneyler...

------------
Tabii ki bütün bunların hepsi; hayvanları daha iyi anlayıp onların da bizler gibi kendi iç dünyalarında bir bilinçle hareket edip etmediklerini ortaya çıkarmaya çalışmak...

"Hayvanlarda konuşma yeteneği olmadığı için düşünceleri de gelişmemiştir, bu yüzden bilinci de yoktur" diye hayvanları (insansı özellikleri olmadığı için) en uç fikirle değerlendirenlere yazarın harika bir cevabı var:

Hayvanları insani bir çerçevede görmekte ısrar edersek onların farklı deneyimlerinin neler olduğunu hiçbir zaman keşfedemeyiz. Bu yüzden "insan bilinci"ni dünyayı algılamanın tek ve benzersiz yolu olarak görmemek gerekiyor.

Bir hayvanı insan zekâ ve bilinciyle karşılaştırmadan önce şunu hatırlamamız lazım; bir balık bir geyiğe ne kadar benziyorsa, bir köpek de insana o kadar benzer.

Hayvanlar insanlar gibi davranmak ve onlar gibi düşünmek zorunda değildir ama onların da kendi iç dünyalarında oluşturdukları bir bilinç vardır...
------------

Kitapta çok ilginç bir sürü bilimsel araştırma ve gözlem var ve bunlara göre de birçok hayvan hakkında daha farklı düşünmemizi sağlayacak bir sürü bilgi ediniyoruz...

Tübitak Yayınları'ndan çıkan kitabı;

"Hayvanlar üzerindeki gözlemlere dayanan deneylerden elde edilen bilgilerin bilimadamları tarafından nasıl yorumlanıp değerlendirildiği" hakkında sunduğu görüş açısını da görmemizi sağladığı için özellikle belgesel severlere tavsiye ediyorum.

Notlar:

(Evet her ne sebeple olursa olsun hayvanların özgürlüklerini kısıtlayan ya da canlarını yakabilecek her türlü deneye ben de karşıyım, bunu özellikle belirtmek istiyorum.)


Yazar Marian Stamp Dawkins, Oxford Üniversitesi'nde Hayvan davranışları konusunda dersler veriyormuş... Bu kitapla ilgili Türkçe önsöz'ü görmek için http://www.kitap.tubitak.gov.tr/kit/g100b.html adresine bakabilirsiniz.

Kitabın arkasında;


Üzerinde deney ya da araştırma/gözlem yapılan hayvanların kitap içinde geçtiği yerleri kolayca bulmamızı sağlayan az ama faydalı bir dizin de var... (ayrıca araştırmacı bilimadamlarının isimleri ve ilgili konularda bu dizine dahil edilmiş)

Yeterli bir ek okumalar listesi verilip okuyucular yüzlerce kaynak kitaba yönlendirilmiş, böyle listeleri çok seviyorum :)

Kitaptan bazı ilginç konuları şöyle bir sıralarsam sanırım kitap biraz daha ilginizi çekecektir;
Kuşların yiyecek saklamaları,
Farelerin zehirli yiyecekleri yememeleri,
Serçelerde karar alma,
Arıların danslarında yatan bilgi yüklü anlam,
Güvercinlerde bilineni esas alarak bilinmeyenin tahmini...
Hayvanlarda sayı sayma,
Hayvanların elde etmeye ya da kaçınmaya çalıştığı şeyler,
Çalışan domuzlar...


286 sayfalık bu kitabı 5TL gibi çok düşük bir fiyatla satışa sunan Tübitakçılara sevgilerimi sunuyorum...