25 Ekim 2010

Hafele–Keating deneyi: hız ve zamana etkisi...

Bunu çok düşündüm ama bir türlü mantığım almıyor. Belki aynı işlemi kendim deneyip yapınca etkisini birebir gördüğüm zaman inanırım :)

Bu konu üzerine daha önceden bir sürü kitap okudum, belgesel seyrettim, tartıştım, düşündüm ama diyorum ya bir türlü mantığım kabul etmiyor...

Biliyorum, bilimsel olarak açıklanmış, anlatılıp tartışılıp sonucu kabul edilmiş ama...

...neyse sözü fazla uzatmadan (zaten kendisi karmaşık olan konuyu) en iyisi taa en baştan anlatmaya başlayayım.

(Konuyu okuduğum kitapla ilgili bu kısım biraz karışık gelebilir ama siz devam edin.)
Fal, büyü, burç, sihir, ufo, psişik güçler vs. gibi gizemli konuları bildiğini iddia ederek diğer insanları yönlendirmeye ve bunlardan kişisel çıkar elde etmeye çalışanların “bu konular hakkında fazla bilgisi olmayanları etkilemek için” neler söylediğini (ya da yaptığını) ama bunların aslında büyük bir yalan olduğunu, bilimsel açıklamalar yaparak anlatılanları tek tek çözümleyen bir kitap* okuyordum.

Kitapta; doğaüstü ya da açıklanamayan şeylerin bilimsel olarak (deneysel yoldan) araştırılıp çürütülmesiyle birlikte zaman zaman bu konuların gerçekten devletler ya da askeri kurumlar tarafından resmen araştırıldığı da belirtiliyor...

Bu araştırmalardan bazıları öylesine ilginç ki kimisini ben de merak edip kişisel olarak araştırıp daha fazla bilgi edinmeye çalıştım.

İşte kitaptaki konulardan birinde küçük bir ayrıntı olarak sözü edilen merak ettiğim konu:

Araştırmacılar Einstein’ın görecelik kuramını incelemek için farklı deneyler yapıyor. Amaç hızlı hareket eden bir nesne ile yavaş hareket eden bir nesneye zamanın farklı etki edip etmediğini anlamak.

(Bu kuramın parçalarından birine göre; uzayda çok hızlı hareket eden bir uçağın içindeyseniz ve bir yıl ışık hızına yakın bir hızda seyahat edip geri gelirseniz dünyada bir yıldan daha fazla süre geçmiş oluyor.)

Bunu en basit şekilde denemek için yapılan deneyi (Hafele–Keating) internette araştırdım.

Bu deneye göre bir jet uçağına ve bir de yer gözlem istasyonuna birbirinin aynı özellikte iki atom saati koyuluyor.

Her iki saate etki eden ısı, basınç vs. gibi dış kuvvetler özenle gözlemlenip iki saat için de koşullar çok teknik ve ayrıntılı çalışmalarla eşitleniyor.

Bundan sonra jet uçağı kalkıp dünyanın etrafında dönmek üzere uçuşuna başlıyor ve her iki saatin de çok hassas bir şekilde aynı anda çalışması sağlanıyor.

Jet uçağı uçuşunu tamamlayıp da yere indiği zaman her iki saat de kontrol ediliyor ve uçağın içinde jet hızıyla giden saatin daha yavaş işlemiş olduğu gözlemleniyor.

Uzay boşluğuna çıkıp daha ayrıntılı (hızlı ve uzun süren) bir deney yapma imkânı olmadığı için bu koşullar altında gerçekleştiren deneyin sonucuna göre;

Zaman, hızlı hareket eden cisimler için yavaş hareket eden cisimlerden daha yavaş geçiyor.
(hız arttıkça zaman yavaşlıyor)


* okuduğum kitap TÜBİTAK Yayınlarından çıkan, Charles M. Wynn – Arthur W. Wiggins ortak çalışması olan “Yanlış yönde kuantum sıçramalar” isimli eserdi.

Not; Anlattığım konu, bilimin hangi konuları nasıl deneysel yöntemlerle çözümlediği ve bilimsel doğrulama yöntemlerinin nasıl işlediğiyle ilgili giriş bölümünde yüzeysel olarak yer alıyordu. Konuyu merak edenler sadece bu konu için kitabı almayı düşünüyorlarsa kitapta bu deneyle ilgili fazla bir şey olmadığını belirtmem gerekiyor.