02 Şubat 2011

3 saniye?

Minik, kırmızı bir Japon süs balığı... Sabah işe giderken salona girdiğim zaman beni görüp deli gibi sağa sola gitmeye başlar, kendi çapında bana şirinlikler yaparak yem verileceği için sevincini belli ederdi.

Balığa yemini verip yola çıktığımda da bu durum bana (çeşitli mizah dergilerine ve bir iki yazıdaki yüzeysel açıklamaya yansıyan) “3 saniyelik balık hafızası” konusunu hatırlatırdı.

Ama bu sözde bilgiyi bizim balıkla hiç bağdaştıramaz “Mutlaka yanıldıkları bir yer vardır çünkü bizim balık resmen beni tanıyor.” diye düşünürdüm.

(hatta beni tanımasa da suyun içinden gördüğü kadarıyla dışarıda hareket eden bir karaltıyı algılıyor ve o karaltı belirince kendisine yem verildiğini hatırlayabiliyorsa demek ki hiç de 3 saniyelik bir hafızaya sahip değil diye mantık yürütürdüm.)

Aradan yıllar geçti ama hep her yerde aynı espri, aynı türde yazılar... Bir türlü adam gibi bir araştırma yapılmadı... diyordum ki geçenlerde okuduğum bir yazıda bu konu hakkında birilerinin harekete geçtiğini öğrendim :)

İngiltere Plymouth Üniversitesi Psikoloji Bölümü’nden Dr. Phil Gee ve ekibinin hayvan davranışları üzerine (yine bir Japon süs balığıyla) yaptığı araştırmaya göre; balıkların yaklaşık üç ay kadar uzun süreli bir hafızası bulunuyormuş.

Deney nasıl yapılmış, bu sonuç nasıl elde edilmiş?

Balıkları akvarum içinde değişik yerlerde çeşitli yem verme şekilleri ile denemeye tabii tutan Dr. Phil Gee önce belli bir süre bu yem verme şeklini (ve yerlerini) değiştiriyor ya da tamamen terkediyor...

(deney biraz daha karışık ve uzun ama kısaca mantığını açıklamaya çalışayım)

Dr. Phil, üç ay sonra yine aynı işlemleri yapmaya başladığı anda balıklar eski davranış şeklini hatırlayıp (eski yem verilme düzenini hatırlayıp) birinci ve ikinci yemin verilme şeklini/yerini anlayınca, üçüncü yemin verileceği yere gidip beklemeye başlıyorlarmış...

Bu da bize o “3 saniyelik balık hafızası” efsanesinin yanlış olduğunu ispat etmeye yetiyor... (üç ay önceki besleme şeklini hatırlayabildiğine göre en az üç aylık hafızası bulunmalı.)

Dr. Phil Gee, daha sonra bu deneyi daha da geliştirmiş ve her balığa aynı saatte yem vererek onlara öyle bir alışkanlık kazandırmış ki şimdi yaptığı çalışmalarda hangi balık hangi saatte besleniyorsa o balık o saatte orada olduğu için balıklara bakıp saatin kaç olduğunu tahmin edebiliyormuş.

( “Hımmm, şu üstü çizgili beneklerle kaplı olan balığı saat dörtte besliyorum şimdi o da saat dörtte yem verdiğim yere gelmiş bekliyor, demek ki saat dört civarı olmalı” gibi bir mantık yürütülüyor olmalı.)

Üç aylık bir hafıza da aslında insan hayatıyla kıyaslayınca oldukça kısa gibi gelebilir ama hiç değilse 3 saniyelik bir hafızaya sahip oldukları yalanından çok daha iyidir diye düşünüyorum...

Not: İnsan olarak benim hafızam tabii ki bir balığınkinden daha iyi...

Not:
Sonuçta benim hafızam tabii ki bir balığınkinden daha fazla...

Not: Sonuçta benim hafızam tabii ki bir balığınkinden daha iyi...

:)