24 Şubat 2011

Osmanlı'da ilk x ışınları


Dün yazdığım “kuleden kuleye” konusunda Şişli Etfal Hastanesi, II. Abdülhamid, ve benzeri konular hakkında orayı burayı ararken çıkan isimler, saray doktorları, padişah, tıp vs gibi başka isim ve bunlar hakkında bir sürü şey dikkatimi çekmişti...

Şimdi, bunları toparlayıp bulduğum başka bir konuyu yazayım.
(Bu da yabancı literatürlere girmiş çok ilginç ve ülkemizde çok az bilinen bir konu.)

Osmanlı ve Almanya arasındaki askeri işbirliğinin, beraberinde kültürel etkilenmeleri ve eğitim imkânlarını da arttırdığı bilinen bir gerçek.  (Zamanında, eğitim için Almanya'ya çok sayıda öğrenci gönderiliyormuş.)  

Berlin’de okuyan Dr. Ziya Nuri Birgi, o dönemde (1895) Wilhelm Conrad Röntgen’in “X ışınları”nı bulduğunu açıklayan bilimsel bir makale okur ve bu yazının çevirisini dönemin tıp fakültesinin dergisi olan Vekay-i Tıbbiye’ye gönderir.
(Işınlar bulunmuş fakat nasıl yararlanılacağı bilinmemekte, tıbbi olarak da henüz kullanılmamaktadır. Hatta ışınları bulan Röntgen bile bu ışına matematikte bilinmeyen anlamında kullanılan x ismini vermiş.)

Konuya ilgisi olan Esad Feyzi Bey, bu konu hakkındaki yayınları yakından izleyen ve röntgen ışınlarını merak eden son sınıf bir tıp öğrencisidir. (Bunlar 1895 yılının Kasım, Aralık ayları içinde çok kısa bir sürede gerçekleşen olaylardır. Küçük resimdeki Esad Feyzi Bey)

Konuyu arkadaşlarına ve Prof. Akil Muhtar Özden’e açan Esad Feyzi Bey röntgenle ilgili ilk laboratuvar deneyini başarıyla gerçekleştirip Prof. Akil Muhtar Özden’in elinin röntgenini alır.

Bir süre sonra çıkan Osmanlı-Yunan Savaşı’nda yaralanan askerlerin bir bölümü, yaralarının iyileştirilip tedavi edilmesi için Yıldız Askeri Hastanesi’ne getirilir.

Esad Feyzi Bey, kendi imkânlarıyla elde ettikleri bu alet edavatı Yıldız Askeri Hastanesi’ne taşıyarak yaralıların kırıklarını ve vücutlarındaki kurşunları bulmak için kullanabileceklerini düşünür.

Arkadaşı Tosyavizade Rıfat Osman’la birlikte bir dilekçe yazıp Baş Cerrah Dr. Cemil Topuzlu’ya sunan Esad Feyzi Bey’in bu isteği onaylanır ve ilk denemeyi de Dr. Cemil topuzlu yaparak yaralı bir askerin sağ elindeki şarapnel parçasını bulmak için kullanır. (Bu asker, yanda resmi bulunan Boyabatlı Er Mehmet’tir.)

O dönemde bu kadar yeni bir buluş olan Röntgen ışınları’nın (buradaki kısıtlı imkânlarla iki öğrenci tarafından röntgen cihazı yapılarak) yaralılar için askeri bir hastanede kullanılmasına en çok şaşıranlar ise savaş nedeniyle görevli olan yabancı doktorlar ve Kızılhaç ekibi olur :) (organizasyon başkanı Dr.Hermann Kuttner durumu Alman İmparatoru Wilhelm'e aktardıktan sonra Almanya'dan hastaneye çeşitli yardımlar yapılır.)

Not: Konuyla ilgili otorite sayılabilecek "European Journal of Radiology"den bilgi istediğimde önce üye olmamı (oldum) daha sonra da bu konu için gönderecekleri yazıya 31.50 dolar istedikleri için (vermedim) dökümanları alamadım.