23 Mayıs 2011

Hamile kadınlar ve kediler...

Eduardo Punset Hayat kitabı’nda Nöroloji Bilimleri Profesörü Robert Sapolsky ile yaptığı söyleşinin bir yerinde Sapolsky’nin kitabındaki bir konudan bahsediyor.

Daha önce bir iki benzerini “başka canlılar üzerindeki olaylarda” gördüğümüz sistemi “farklı canlılardaki örnekleriyle” açıklayan Sapolsky bu röportajında çok ilginç bir konuya değinmiş. Okuduklarımı özetleyerek sizlere aktarmaya çalışacağım.

Kadınlar hamile kaldıklarında aniden kedilerden soğurlar ve mümkün olduğunca onlardan uzak durmaya çalışırlar. Bunun nedeni ise kedilerin fare ve sıçanları avlamalarıdır.

Şimdi bu ne alaka diyeceksiniz ama şöyle garip bir döngü var ve hamile kadının karnındaki bebek için durum en az seviyede risk taşısa bile insanlar bir şekilde bu koşullara karşı bilinçaltı bir hareketle kedilerden uzak durarak neredeyse korunmasız olan doğmamış bebeği bu riskten uzak tutmuş oluyorlar.

Bu karışık durumu şu şekilde sıralı bir mantığa oturtmam gerekiyor, başlayayım;

Fare ve sıçanlar aç kalınca buldukları dışkıları da yerler, bu dışkılarda canlıların beyinlerine ulaşıp zamanı gelince vücudu felç eden tek hücreli parazit olan “Toksoplazma” bulunur.

Toksoplazma, yerleştiği fare ya da sıçanın beynine girerek içinde bulunduğu canlının beyin hücrelerinde çeşitli değişiklikler yapıyor.

(doğal ortamında yaşamış olan dede ve ninesiyle aralarında 400 nesil bulunan kedi görmemiş bir laboratuvar faresi bile kedi kokusu bulunan ortamda rahatsız olurken bu tek hücreli parazit fareye bulaşınca beyinde yaptığı hasar yüzünden fareler artık kedi kokusunu sever hale geliyormuş.)

Bu hayati önem taşıyan uyarıcı sistemi tersine çevirerek çökerten parazit, farenin kedi gördüğünde kaçması yerine kediye doğru gitmesini ve hatta felç olarak hareketsiz kalmasını sağlıyormuş.

Bu aşamada parazitin yapmaya çalıştığı şey, kendisi için fareden kat be kat büyük olan yeni bir konuta taşınarak kendi (ve kendinden sonraki) neslinin ömrünü olabildiğince uzatmayı istemesinden başka bir şey değil.

Parazitin, fare beynindeki içgüdüsel kodlarla oynayıp hayatta kalmak için bir uyarıcı olan fobisini nasıl ortadan kaldırdığı tam olarak bilinemiyor ama bunu yaptığı ispatlanmış.

İşte, bu parazitin bulaştığı fareleri yemiş olabileceği düşünülen kedilerden uzak durulmasını sağlamak için de hamile kadınlar içgüdüsel olarak bütün kedilerden (en sevimli yavrulardan bile) soğuyarak uzak dururlarmış. (Tabii ki hamile kadınlar bunları düşünüp bu böyle böyledir bunun için böyle yapmak lazım diye düşünmüyor, bu davranış sadece hamilelik döneminde birden baş gösteriyor ve tamamen vücuttaki kimyasalların değişmesi sonucu içgüdüsel olarak yaşanıyor.)