26 Aralık 2011

Orhan Pamuk - Saf ve düşünceli romancı

Şu ana kadar Orhan Pamuk'un bir iki kitabı hariç hepsini okudum ve hemen hemen hepsini de beğendim.

Orhan Pamuk, gerçekten işini teknik anlamda da iyi bilen, hem altyapısı hem de hayalgücü kuvvetli bir yazar.

Bizimki gibi çeşitli yaşam tarzlarının birbirine girdiği Doğu ve Batı kültürlerini aynı derecede algılama özelliği bulunan bir toplumun üyesi olmanın getirdiği avantaja da sahip olan Pamuk, işin içine kendi yeteneğini de ekleyince hepinizin bildiği gibi edebiyat dünyasının en büyük ödülü olan Nobeli de almıştı.

Durum böyle olunca; Pamuk, roman okuyucuları kadar yazar adaylarının da ilgi odağı oluyor... ve bu ilgiyi boşa çıkarmamak, ayrıca böyle bir durumda en doğal hakkı olarak her yazarın yapacağı gibi kariyer yapmak için gelen öğretim görevlisi olma tekliflerini de değerlendirip Harvard Üniversitesi'nde "Yaratıcı yazarlık" dersleri vermeye başlıyor.

İşte, "Saf ve düşünceli romancı" isimli eser de bu derslerden çıkarılan notların bir bölümünün yer almasıyla oluşturulmuş böyle özel bir kitap.

Bu kitap, benim gibi okumaya yazmaya meraklı ama kaynak bulmada kısır bir ortamda bulunanlar için yetersiz de olsa yine de yol gösterici ve öğretici ipuçlarıyla dolu...

Kitabı bitirdiğimde (ve okurken) tek düşündüğüm şey bu kitabın neden daha geniş kapsamlı olmadığı, neden bu kadar dar anlamda sadece belli bir iki noktayı kapsadığıydı. Umarım ileride hem Orhan Pamuk hem de diğer yazarlar bu tür eğitici öğretici eserleri daha fazla ele alıp daha geniş kapsamlı olarak yayınlarlar.

Şimdi gelelim kitaba:
Kitaba ismini veren saf ve düşünceli kelimeleri bizim ilk anda aklımıza gelen anlamlarıyla değil; romanların akışına kendini kaptırıp duygularıyla takip edenlerle (saflar) bilinçli olarak roman okuduğunun farkında olup romanın merkezini ve kurgusunu araştırıp düşünerek olayları adım adım takip eden bilinçli (düşünceli) okurlar (ve yazarlar) arasında bir ayrım yapmak için kullanılmış.

Bu ayrımı daha iyi tanımlamak için yaptığı açıklamada yazar;
Roman okuma ve yazmanın yapay (hayali) bir yanı olmasını umursamadan gerçekmiş gibi kendini anlatılanlara kaptıranlara saf, yine okur ve yazarken metnin yapaylığını (hayal edilip kurgulanmış) gerçekliğe olan mesafesini, yazarın "yazım şekli için uyguladığı yöntemleri" dikkatle izleyenlere de düşünceli tanımını getiriyor.

Büyük yazarların klasik eserlerinden örneklerle verdiği dersleriyle Harvard öğrencilerine olduğu kadar biz "Kenar ülke" okur yazarlarına da katkıda bulunan Orhan Pamuk; Roman yazmayı kelimelerle resim yapmaya, roman okumayı da başkalarının kelimeleriyle kafamızda resimler canlandırmaya benzeterek işin özetini çok açık bir şekilde ortaya koyuyor.

Ve tabii ki kitapta verilen ipuçları her zaman bu kadar basit ve yüzeysel değil. Bir örnek vermem gerekirse; Pamuk, bu "kafada resmetme" tanımlaması için kitabın bir yerinde (Lessing'den yapılan bir alıntıyla) edebiyatın "zaman esaslı" resim ve heykelin ise "hacim ile temellenen" sanat dalları olduğunu... bunun da Kant'ın iki zihinsel kategorisine "zaman ve mekân" ayrımına indirgendiğini açıklıyor...

"Peki, kitap böyle ağır bir dille birçok konuyu derin örneklerle mi ele alıyor?" diye merak edenler için de yazarın hiçbir şeyi kapalı şekliyle bırakmadığını, mesela yukarıda anlatılan alıntıları kendisinin "Romanlar da tıpkı resimler gibi dondurulmuş 'an'lar gösterir, bizim yaptığımız bu 'an'lardan binlercesini oluşturan kelimeleri zihnimizde hayal edip resimleyerek anlatılan şeye hacim kazandırmaktır." açıklamasıyla okurlara anlatıp tarif ettiğini belirteyim.

Orhan Pamuk'un kendi roman okuma ve yazma deneyimleri üzerine kurulmuş olan bu eğitsel ipuçlarıyla dolu öğretici kitabı özellikle yazma konusuna meraklı olan okuyucu için yararlı olacaktır.

Tam anlamıyla (kitabın basın bültenlerinde söylendiği gibi) yazarın 35 yıllık mesleki sırlarını paylaştığını söyleyemesem de [ ki bunu beklemek de ayrı bir saflık olacaktır :) ] yine de Meraklısı için bu eseri tavsiye ediyorum.

Sayın Pamuk'u bizim ülkemizde de benzer eğitsel çalışmalarda görmeyi ya da hiç değilse bu tür "Yaratıcı yazarlık eğitimi" konularında yazacağı kitapların sayısını arttırmasını ümit ediyorum.

İletişim Yayınları'ndan çıkan 153 sayfalık kitabın 13 liralık fiyat etiketi bulunuyor.

[ Yazmaya meraklı biriyseniz daha önceden yazmış olduğum şu konu ilginizi çekebilir hatta tahmin ettiğinizden çok daha fazla yardımcı olabilir; http://karelidefter.blogspot.com/2010/02/nasl-yazmal.html ]