28 Mayıs 2012

TL ve yanlışlar


Sevgili kareli defter okurları, bu gönderide sizlere TL simgesinin yanlış kullanımıyla ilgili bir şeyler yazmak istiyorum.

Yaklaşık olarak 25 yıldır fiilen grafikerlik yapan biri olduğum için TL'ye bir simge aranmasının, bununla ilgili bir yarışma düzenlenmesinin (ve ne yapılırsa yapılsın TL harflerinin kullanılarak ortaya çıkarılacak sembolün) gereksizliğini taaa en baştan, bu konuyla ilgili duyuruların çıktığı zamanlar yazmayı düşündüm ama anlatıp açıklamam gereken o kadar çok şey vardı ki hepsi birden aklıma gelince hangi birinden bahsedeceğimi bilemedim.
(açıkçası biraz da üşendim diyelim)

Neyse, şimdi öncelikle bu işin yani (aslında kendisi başlı başına bir kısaltma olan) TL'nin sembolleştirilerek ikinci bir "kısaltmaya" ihtiyacı olup olmadığına bakalım.

Buna giriş yaparken de önce "kısaltma" ne işe yarar bir ona bakalım.

Hepimiz para kullanıyoruz ve "lira" bir şeyin miktarını belirten bir birim olduğu için kullanım sırasında da bunu "20 lira, 50 lira" diye ifade ediyoruz. (20 derece, 30 metre, 15 kilo gibi...)


Yukarıda verdiğim örnekleri yüzlerce farklı birim ismi vererek çoğaltmamız mümkün ve yine bunların hepsi için de bir kısaltma mevcut. (Km., lt., gr., kg., vs.)


Her gün milyonlarca insanın günlük kullanım içinde kilometreyi km. olarak kısaltıp yazmasının işlevsel olarak yarar getirmesi gibi Türk Lirası'nın da TL olarak kısaltılıp yazılması çok normal ve yine pratik olarak fayda getiren bir şeydir.

Aynı işlevsel fayda düşünülerek kullanılan $ işareti de pratik mantık çerçevesinde değerlendirilmelidir. Çünkü Amerikan Doları yazmak $ işareti yapmaktan daha uzun sürer, fatura, irsaliye, muhasebe, gümrük evrakları gibi belgelerde birimlerin yanına eklenince daha fazla yer tutar.

Amerikan Doları'nın uluslararası ticari ilişkilerde ortak para birimi olarak kullanılması $ sembolünün kullanımının da bir yerde ortak terim gibi kabül edilmesini zorunlu kılmıştır. Çünkü uluslararası ticari alışverişlerde ortak bir birim olarak kabül edilmiş olan bu ülkenin parasının tüm dünyanın kullanabileceği ortak bir (harf) kısaltması mevcut değildir. Diyelim biz AD yazarak kısaltıp kullanmaya başladık ama Endonezyalılar bunu anlamaz, USD yazanları Kamerunlular anlamaz. İşte o yüzden uluslararası ticari işlemlerde ortak kullanım için (United States Dollar kısaltması olan USD yerine) $ sembolü kullanılmaya başlanmıştır.

Dünya ticaretinde söz sahibi olanlar "şunu şu kadar $'a ya da £'a veya €'ya satıyorum/alıyorum diyebilirler, kuralları onlar koyar, resmi yazışmalar onların dilinde onların ticari sözleşmeleriyle onların istediği şekilde (onların kullandığı kısaltma, terim ve sembollerinin kullanımıyla) gerçekleşir. Bu durumu değiştirebilmek için, yani uluslararası ticari alanda söz sahibi olabilmek için eğitime, üretime, teknolojiye yatırım yapıp bütün dünyadan talep görecek ürünler üretmekten başka çareniz yoktur. Son yüzyılda bu tanıma uyan Japonya para birimi Yen'i, Çin Yuan'ı  bu şekilde dünyaya kabül ettirmiştir.

Haaa... böyle olmadığı halde kendi para birimini sembolleştiren başka ülkeler yok mu? Var! Ama bir kaç önemli ülkeden başka hangisi biliniyor, buna bakmak lazım.

Mesela ben cebimdeki Türk Lirasını Frankfurt hava alanındaki hiçbir bankada bozdurup da Euro'ya çeviremedim, adamlar asla almak istemiyor. Çünkü onlar için paramızdan altı sıfırın atılıp değer kazanmış gibi görünmesi, güzel bir sembolünün olması hiç önemli değil. Adam bu parayı alırsa bir işine yaramayacağını biliyor.

Neyse, ben bu var olan elle tutulur gerçeklerden bahsedip de benim tam tersi fikrimde olanları fazla gücendirmek istemiyorum, zaten amacım da bu değil. Bir şey yapılacaksa tam yapılmalı, yapılması gerektiği gibi yapılmalı. Görüntüde yapılan şeyler ne yazık ki içeriği, önemi ve gerçeği değiştirmiyor.

Dönelim biz yine ana konumuza, nerede kalmıştık?
Evet, lira da bu şekilde TL. olarak kısaltılmış haliyle günlük yaşamda yerini almıştı. Fakat niyeyse bir şekilde bunun sembolleştirilmesine karar verildi.

Zaten TL olarak iki harfin yan yana yazılmasıyla basit bir kullanım sunan TL kısaltmasının sembolle yazılarak kullanılmasının bana göre yukarıda belirttiğim sebeplerden dolayı Avrupa para birimi Euro ve Amerikan Doları'nın sembollerine özenilmesinden başka bir açıklaması yok.

Bu işin mantığının arkasında, siyasi gücün kendini "Bakın biz ekonomiyi rayına oturttuk, paramız değer kazandı hatta o kadar değer kazandı ki artık Dolar'la Euro'yla başa baş gidiyoruz ama siz bizi takdir etmiyorsunuz. Bari biz bunu size gösterip aklınıza sokmak için paramızı Dolar gibi Euro gibi sembolleştirelim ki iyice bir farkına varın." düşüncesi olduğunu sanıyorum.

Resmi olarak yapılan hizmetleri en iyi şekilde yapmaya mecbur olan siyasi iktidarların hizmetleriyle övünmeleri, biz şunu yaptık, bunu düzelttik vs. demelerini her zaman gereksiz bulmuşumdur... çünkü onlar zaten bunları yapmak için seçilmişlerdir, görevleridir, mecburlardır.

Uzatmayalım...
TL kısaltması yeterlidir, sembolleştirilmesi gereksizdir.

Buraya kadar tamam, bunlar benim şahsi fikrim ama bir yandan da ortada yürürlükte olan bir uygulama var. Biraz da buna bakalım.

Beğenelim beğenmeyelim, gerekli bulalım ya da bulmayalım bir şekilde bu sembolün kullanılması için resmi uygulamaya geçilmiş. İstesek de istemesek de bu şekilde kullanılmaya başlandı...

Peki güzel kardeşim siz bunu yaparken sadece pazarlarda kesekâğıdının üzerine yarım kilo domates 2 TL yazacak olan esnafı mı düşündünüz? Muhasebecinin kullandığı bilgisayar programında bu sembol var mı, oraya yani programa, sisteme veya klavyeye bu sembol nasıl koyulacak?

Cep telefonlarındaki klavyelerde Türkçeye özgü i, ç, ş gibi özel karakterler bile bu cihazları üretenler, yazılımlarını geliştirenler tarafından hiç dikkate alınmıyorken adamların işi gücü yok da bir de senin TL sembolünle mi uğraşacaklar?


Bunlar düşünülmeden girişilen keyfe keder böyle bir uygulama gerçek hayatta da uygulama bulamayacaktır ve TL sembolü yerine yine eskisi gibi TL yazılmaya devam edilecektir. Söylemedi demeyin üç beş sene sonra bunun böyle olacağını göreceğiz.

Bizler toplum olarak yüzlerce hatta binlerce yıl toprak kökenli üretime dayalı ticaretle uğraştığımız için planlarımız en fazla bir iki aşam alıdır. Onlarca detayla ve bunların öncesinde sonrasında neler olacağını planlamakta bir hayli zayıfızdır. Ancak sanayi ve teknoloji devrimleri yapabilen toplumlar üretimden gelen zorunlu planlamayı ve oluşabilecek durumları göz önünde bulundurup plan program yapmaya alışmışlardır.

Bizim bugünkü durumumuz da ne yazık ki bu koşulların oluşmasına imkân vermemektedir.

Her şeyden önce ülkemizin hesap uzmanlarına, planlamacılara, stratejistlere ve teorisyenlere ihtiyacı bulunmaktadır. Bunlar yapılmadan pek fazla ileri gidemeyeceğimiz gibi bugün sadece tüketmeye alıştığımız sanayi ve teknoloji ürünlerini kullanarak sanki bunları biz üretmişiz gibi ülkemizin bir montaj ve pazarlama sahası olduğunu farketmeyerek kendimizi teknoloji üreten bir ülke sanmamız da mümkündür.

Tabii ki son yıllarda artık bütün büyük şirketler çok uluslu oldu, her yerde her türde yatırım yapılıyor bizler de bunlara dahil oluyor hatta uluslararası bu büyük şirketlere ürün ya da hizmet satışı yapıyoruz ama bunlar günümüz dünya ticaretine hakim olmak için yeterli değil.

Ve şimdi gelelim yine konumuza. Bu TL sembolü ile ilgili hiçbir şey yazmayacaktım, zaten gündem dışı kaldığı hatta konu itibariyle eskidiği bile söylenebilir ama şimdi yeni bir uygulamaya daha gidilmiş ve bunların ilk örnekleriyle karşılaştıkça kusura bakmayın ama ben aklıma geleni saydırıyorum. Bu uzun yazıyı yazmamdaki esas neden de aslında budur.

Çünkü ne birey olarak ne de toplum olarak gerizekâlı yerine konmayı hazmedemiyorum. Bu yeni uygulamaya göre TL işareti fiyatı gösteren rakamların başına koyulacakmış, bunun için resmi bir açıklama da yapılmış.


Eh be kardeşim sen bu yazdıklarımın hiç birini düşünmedin, bilmiyorsun ya da önemsemedin ama bunca yıllık Türkçe'nin yapısını da mı boşveriyorsun.
Bugün İstanbul 20 derece diyoruz,
Üçüncü sınıfa gidiyorum diyoruz,
Beş durak sonra ineceksin diyoruz,
Çocuk 15 kilo olmuş diyoruz,
Abim 23 yaşında diyoruz,
Yolculuk iki gün sürecek diyoruz,
14 metrelik kumaş lazım diyoruz ve yüz yıldır
50 lira, 25 lira, 100 lira diyoruz, bunu da
50TL, 25 TL, 100 TL diye yazıyoruz...
Yani her zaman önce sayısal değer sonra ona ait birim söyleniyor...
Şimdi ne oldu da önce TL sembolü koyup sonra fiyat yazıyoruz?
Bu kadar mı Amerikan özentisisiniz, bu kadar mı her şeyi boşverip hiç düşünmeden uyguluyorsunuz?

2000'li yılların ortasında bir zamanlar üç beş kendini beğenen ve bilgiçlik yapan ukala, Euro'yu avro diye okuyup yazıp benimsetmeye çalışmıştı. O zaman da söyledim "Bu yanlış, böyle olmaz "avro ne?" manyak mısınız? Hiçbir kurala hiçbir mantığa uymuyor" diye... Şu anda Allahtan avro diyen cinsler kalmadı ve olması gerektiği gibi herkes Euro'ya okunduğu ve olması gerektiği gibi yûro diyor, ümit ediyorum ki bu TL sembolünü fiyatın başına eklemek de öyle olacak, yoksa ben her gördüğüm yerde saydırmaya devam edeceğim.